Overprikkeling bij hoog sensitieve kinderen
“Als ik overprikkeld ben, wordt ik erg chagrijnig. Ik weet op zo'n moment dat ik rust moet nemen.” (jonge hoogsensitieve vrouw)
Nadeel van een hoge sensitiviteit: snel overprikkeld
Hoogsensitiviteit heeft zowel voor- en nadelen, het is een veelzijdige eigenschap die in beginsel niet positief of negatief is. De eigenschappen van een hoog sensitief kind kunnen positief, maar ook negatief uitwerken; bijvoorbeeld zorgvuldigheid is een mooie eigenschap maar het kan doorschieten in perfectionisme. Een nadeel van hoogsensitiviteit is dat een hsk snel overprikkeld kan raken. Iedereen is wel eens overprikkeld, hsk zijn dat echter sneller en vaker dan andere kinderen. Overprikkeld zijn betekent dat het zenuwstelsel een hoog alertheidsniveau heeft. Dit ontstaat doordat er meer prikkels zijn ontvangen door de zintuigen dan er verwerkt kunnen worden door het zenuwstelsel (hersenen en ruggenmerg). Er is een 'file van onverwerkte prikkels' ontstaan. Dit kunt je vergelijken met een dam in een beekje, er komt meer water aan dan er door de dam kan stromen en er ontstaat een ophoping van water. Als een hsk overprikkeld is, is het zenuwstelsel heel druk bezig om de file weg te krijgen. Hierdoor kan het kind niet meer adequaat op nieuwe prikkels reageren. Ook kan het kind niet meer zo goed nadenken en handelen als het overprikkeld is en wordt hij/zij sneller overspoeld door emoties. Overprikkeling heeft een negatieve invloed op het hele functioneren van het kind.
Prikkels
Wat voor prikkels kunnen bijdragen aan het overprikkeld raken van een hsk? Dit gaat om prikkels van de zintuigen: horen, zien, ruiken, proeven, tastzin, evenwicht. Naast prikkels via de zintuigen, komen er ook prikkels van binnen uit. Dit zijn bijvoorbeeld de belevingen, gevoelens en gedachten van het kind.
Herkennen van overprikkeling
Fysiek kan overprikkeling herkend worden aan reacties als een versnelde hartslag, meer transpireren, grotere pupillen, ogen meer dicht houden of knipperen, frunniken en slechtere coördinatie over spieren. Overprikkeling bij hsk's kan ook aan gedrag herkend worden, zoals concentratie-problemen, alleen willen zijn of contact vermijden, druk of opgewonden gedrag, driftbuien of woedeuitbarstingen of psychosomatische klachten. Als een hsk overprikkeld is, heeft dat vergaand invloed op zijn functioneren op alle gebieden, zowel lichamelijk, cognitief als sociaal-emotioneel. Daarom is het van belang om zo veel mogelijk te voorkomen dat een hsk overprikkeld raakt. Dit kan door het zorgen voor een gering prikkelaanbod en genoeg rustmogelijkheid. Hoe veel prikkels een hsk aankan en hoe een hsk het beste rust kan nemen, verschilt per kind. Als het kind overprikkeld is, is rust nodig om het zenuwstelsel weer in normale staat te krijgen. Meestal is hier tien tot dertig minuten voor nodig.
Gevolgen overprikkeling
Overprikkeling die langdurig aanhoudt kan overgaan in langetermijn-overprikkeling. Dit kan ook gebeuren als het kind heel vaak overprikkeld is. Langetermijn-overprikkeling is een vorm van overprikkeling die door hormonen wordt aangestuurd en plaats van door het zenuwstelsel. Het kind is dan sneller bang, kan minder goed slapen en wordt nog gevoeliger voor prikkels. Deze langetermijnoverprikkeling kan enkele uren tot dagen aanhouden. Door de hormonale component van langetermijn-overprikkeling kan deze toestand ingrijpende gevolgen hebben. Bij volwassenen kan deze langetermijn-overprikkeling bijvoorbeeld chronische vermoeidheid, stemmingswisselingen, depressies en verslaving tot gevolg hebben. Eén van de meest voor de hand liggende manieren om de kans op het ontstaan van langetermijn-overprikkeling te beperken is het zoveel mogelijk verminderen of vermijden van kortetermijn overprikkeling.
Hulp bij overprikkeling van hoog sensitieve kinderen
Als je merkt dat je kind veel last heeft van overprikkeling, bijvoorbeeld:
- je kind is erg snel overprikkeld
- je kind wordt erg chagrijnig van overprikkeling
- je kind heeft vaak driftbuien of is boos tijdens of na de overprikkeling
- je kind blijft lang overprikkeld
